معرفی الفبای زبان روسی

الفبای روسی در خود زبان روسی
русский алфавит
(بخوانید «روسکی آلفاویت») نامیده می شود و در نسخه مدرن/امروزی آن 33 حرف دارد (تعدادی از حروف آن در سال 1918 میلادی و قبل از آن حذف شده اند):

حرف اول، حرف А است که مثل حرف “A” انگلیسی، در اول جمله یا موارد خاص دیگری که باید حروف به صورت بزرگ (به انگلیسی “capital”) نوشته شوند، به صورت А و در موارد دیگر به صورت а تایپ و چاپ می شود. لازم به ذکر است که الفبای/نوشته های زبان روسی هم (مانند نوشته های زبان انگلیسی)، به صورت دستنویس سرهم نوشته می شود اما از آنجایی که ما در این سایت از آنها استفاده نمی کنیم و قراردادن آنها به صورت عکس در سایت، مشکلاتی فنی به وجود می آورد،‌ از ذکر آنها خودداری می کنیم. اما، بد نیست بعداً که مهارتتان در زبان روسی بیشتر شد، نوشتن سرهم زبان روسی را هم یاد بگیرید. نترسید(!) اما خواندن نوشته های سرهم روسی گاهی خیلی مشکلتر از شکل تایپی/چاپی آن می شود؛ بنا بر این، بهتر است آن را به مراحل پیشرفته تر کار یادگیری زبان روسی موکول کنید. به هر حال، تلفظ این حرف زبان روسی، شبیه تلفظ حروف قرمز رنگ در این کلمه های فارسی است: آدم (در بیشتر موارد) و در بعضی موارد هم ارباب/اَرباب. (تلفظ های زبان روسی خیلی با تلفظ های زبان فارسی و حتی زبان انگلیسی تفاوت دارد. بنا بر این، فعلاً همین قدر به صورت حدودی با صدای حروف روسی آشنا شوید؛ ان شا ا… بعداً با معرفی کلمه ها و جمله ها، تلفظ صوتی آنها را برای شما خواهیم گذاشت و به این ترتیب، با تلفظ دقیق هر حرف در کلمه/عبارت/جمله آشنا خواهید شد).

حرف دوم، حرف Б است که مثل حرف اول،‌ دو صورت چاپی/تایپی بزرگ و کوچک آن به این شکل است: شکل بزرگ، Б و شکل کوچک، б. تلفظ این حرف هم شبیه صدای حرف ب در کلمه هایی مانند بیل و بله در زبان فارسی است.

حرف بعدی زبان روسی، В است. مواظب باشید که این حرف را با حرف B انگلیسی اشتباه نگیرید(!) چون این حرف روسی، صدای و می دهد (بر خلاف حرف B انگلیسی که صدای ب می دهد. نگران نباشید؛ ممکن است کمی طول بکشد ولی زود به خواندن حروف سیریلیک (که حروف زبان روسی هم زیرمجموعه آن است) عادت خواهید کرد و آنها را با مشابه های انگلیسیشان/لاتینشان اشتباه نخواهید گرفت. شکل تایپی/چاپی این حرف، В و شکل کوچک آن هم в (شبیه همان شکل بزرگ و فقط به اندازه کوچکتر) است. تلفظ این حرف هم، همانطور که گفتیم شبیه صدای و در کلمه هایی مانند واقعیت یا وجدان در زبان فارسی است.

حرف چهارم زبان روسی Г است که معمولاً صدای گ می دهد اما در بعضی از موارد هم صدای و می دهد. البته،‌ در بعضی از لهجه های روسیه و به خصوص اوکراین هم این صدا را ه تلفظ می کنند. به هر حال، در خیلی از کلمه های فارسی و انگلیسی که صدای ه داریم، در نوشتار روسی برای نشان دادن این صدا از این حرف استفاده می شود. بنا بر این، برای ملموس تر شدن بیشتر صدای این حرف، می توانیم کلمه های فارسی ای مانند گل یا گاو را در نظر بگیریم.

حرف بعدی/پنجم زبان روسی Д است. صورت تایپی/چاپی بزرگ آن Д و صورت کوچک آن هم д (به همان شکل و فقط به اندازه کوچکتر) تایپ می شود. تلفظ این حرف هم شبیه صدای د در کلمه هایی مانند دور یا داور است. البته، گاهی اوقات هم متمایل به صدای ج تلفظ می شود که این هم از مواردی است که در تلفظ صوتی کلمه ها/عبارتها/جمله ها برایمان بهتر جا خواهد افتاد.

حرف ششم الفبای زبان روسی Е است که همین طور که می بینید بسیار شبیه حرف E انگلیسی/لاتین است اما مواظب باشید که اشتباه نکنید چون این حرف در بیشتر موارد، در زبان روسی صدایی مانند ی در کلمه هایی مانند یک/یِک می دهد و بر خلاف حرف E انگلیسی/لاتین، در موارد کمی صدای ا/اِدر کلمه هایی مانند ابتکار/اِبتکار یا اجتماع/اِجتماع می دهد. صورت تایپی/چاپی بزرگ آن به شکل Е و شکل کوچک آن هم مثل لاتین/انگلیسی به صورت е است که بین دو خط زمینه حروف لاتین جا می شود.

حرف هفتم الفبای روسی Ё است که همان طور که می بینید، تفاوت شکل آن با حرف قبلی این است که دو نقطه بالای سر خود دارد ولی اصلاً تعجب نکنید اگر دیدید که بعضی از جاها این حرف را نوشته اند یا چاپ/تایپ کرده اند ولی دو نقطه بالای سر آن را نگذاشته اند! به مرور زمان که کلمه های روسی را یاد بگیرید، متوجه خواهید شد که کجاها و در کدام کلمه ها و متون، این حرف باید به کار برود و تنها شکل ظاهری آن ممکن است شبیه به حرف قبلی نوشته/چاپ/تایپ شود. صورت کتابی/چاپی/تایپی بزرگ این حرف به شکل Ё و شکل کوچک آن هم به صورت ё چاپ/تایپ/نوشته می شود (شبیه حرف قبلی). تلفظ این حرف مانند صدای یُ در کلمه یُد/ید یا ی در یونجه است.

حرف هشتم الفبای روسی، Ж است که صدای ژ در زبان فارسی را می دهد. صورت کتابی/چاپی/تایپی بزرگ آن به شکل Ж و شکل کوچک آن هم به صورت ж (حدود نصف تا دو-سوم قد شکل بزرگ آن) نوشته/تایپ/چاپ می شود. تلفظ این حرف هم شبیه صدای ژ در کلمه هایی مانند ژاله و ژِتون/ژتون است.

نوبت به حرف نهم زبان روسی می رسد که З است و صدایی مانند ز در زبان فارسی می دهد. صورت بزرگ کتابی/چاپی/تایپی آن مثل بیشتر حروف دیگر زبان روسی با قد تقریبی دو برابر شکل کوچک آن یعنی به شکل З و شکل کوچک آن هم به صورت з نوشته/تایپ/چاپ می شود. تلفظ این حرف، پیچیدگی خاصی ندارد و شبیه صدای ز در کلمه هایی مانند زورآزمایی یا صدای ذ فارسی در کلمه هایی مانند ذوب یا ذوق است.

و اما، حرف دهم زبان روسی، И است که شباهت زیادی به حرف N انگلیسی دارد (بنا بر این، مواظب باشید که این دو حرف در دو زبان متفاوت را با هم اشتباه نگیرید). صورت بزرگ کتابی/تایپی/چاپی آن به شکل И و شکل کوچک آن هم и (به اندازه حدودی نصف تا سه-چهارم قد شکل بزرگ آن) است. تلفظ/صدای این حرف هم می تواند به صورت ای کوتاه فارسی در کلمه هایی مانند پیچ، هم به صورت ای متوسط مانند صدای ی در کلمه هایی مانند ایران باشد. صدای ای کشیده تری هم هست که در زبان فارسی وجود ندارد ولی میتوان آن را در کلمه های انگلیسی ای مانند meet یا seat شنید. این حرف دهم زبان روسی می تواند در بعضی از موارد،‌ این صدای «ای» کشیده را هم داشته باشد.

حرف یازدهم زبان روسی که شکل ظاهری آن بسیار به حرف قبلی شباهت دارد (فقط روی سر خود علامت اضافه تری دارد)، Й است. صورت کتابی/چاپی/تایپی بزرگ آن به شکل Й و صورت کوچک آن هم به شکل й (معمولاً با قد/ارتفاع نصف تا سه-چهارم صورت بزرگ آن طبق معمول الفبای روسی) چاپ/تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف، شبیه صدای ی در کلمه هایی مانند فویل است.

دوازدهمین حرف الفبای زبان روسی/الفبای سیریلیک روسی، К است که هم صدا و هم شکل ظاهری آن تفاوت زیادی با حرف K انگلیسی/لاتین ندارد (تنها تفاوت جزئی آن این است که این حرف در بعضی موارد، صدایی بین ک و گ می دهد که اگر با ارمنی ها/ارامنه صحبت کرده باشید، احتمالاً این صدا برای شما آشناست. صورت کوچک کتابی/چاپی/تایپی این حرف به شکل К و صورت کوچک آن هم به همین شکل к ولی با قد/ارتفاع کوچکتر چاپ/تایپ می شود (شاید تنها تفاوت مهم نوشتاری این حرف روسی با حرف K انگلیسی/لاتین این باشد که صورت کوچک و بزرگ آن به یک شکل واحد و تنها با اندازه متفاوت نوشته می شود). صدا/تلفظ این حرف هم شبیه صدای ک در کلمه هایی مانند کاهو است.

و اما، حرف سیزدهم الفبای روسی Л است ک صورت کتابی/چاپی/تایپی بزرگ آن همانطور که می بینید به شکل Л و صورت کوچک آن به شکل л یعنی به همان شکل ولی با قد/ارتفاع کمتر چاپ/تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف هم شبیه صدای ل در کلمه های فارسی ای شبیه لامپ است.

شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی/تایپی حرف چهاردهم زبان روسی/الفبای سیریلیک روسی М است که هم نام و هم صدای آن شبیه حرف М انگلیسی/لاتین است. برخلاف حرف M انگلیسی/لاتین، اما، که شکل کوچک آن با شکل بزرگ آن تفاوت دارد، این حرف الفبای روسی/الفبای سیریلیک، شکل بزرگ و کوچک یکسانی دارد و تنها اندازه شکل بزرگ و کوچک آن با هم تفاوت دارد. شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی/تایپی آن همان شکلی است که دیدیم (М) و شکل کوچک آن هم با اندازه کوچکتر (به صورت м) چاپ/تایپ می شود (معمولاً به ارتفاع/قد سه-چهارم نسخه بزرگ آن مثل بیشتر حروف الفبای روسی/سیریلیک). صدا/تلفظ این حرف، شبیه صدا/تلفظ حرف م فارسی در کلمه هایی مانند «میوه» است.

در مورد حرف پانزدهم الفبای روسی/سیریلیک هم خیلی حواس خود را جمع کنید! زیرا این حرف، کاملاً شبیه حرف H انگلیسی/لاتین است ولی صدایی شبیه حرف N انگلیسی یا ن فارسی می دهد. شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی/تایپی آن همان است که دیدیم (Н) و شکل کوچک این صورت از این حرف هم عیناً/کاملاً به همین شکل ولی مانند بیشتر حروف الفبای روسی/سیریلیک به اندازه حدود سه-چهارم شکل بزرگ خود است (به شکل н). صدا/تلفظ این حرف هم شبیه صدای حرف ن در کلمه های فارسی-ای مانند شانه است.

حرف شانزدهم الفبای زبان روسی/الفبای سیریلیک روسی مانند همتای انگلیسی/لاتین خود، «اُ» نامیده می شود و به همان شکل О چاپ می شود. صورت کوچک این حرف هم به همین شکل ولی مانند بیشتر حروف،‌ به اندازه حدود سه-چهارم شکل بزرگ خود چاپ/تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف در بیشتر موارد کاملاً با صدا/تلفظ همتای انگلیسی/لاتین آن متفاوت است و به جای اینکه صدای -ُ-/اُ/او بدهد، صدای -َ-/اَ می دهد. تنها در مواردی که استرس/تأکید/فشار صدا بر روی این حرف، بیشتر از معمول یا کشیده تر از معمول است، این حرف صدای -ُ-/اُ/او می دهد. برای مثال،‌ کلمه روسی
хорошо
خوانده می شود «خََُ» نه «خَُُُ»! و همانطور که گفتیم، در جاهایی هم که صدای «-ُ-/اُ/او» می دهد، معمولاً کشیده تر از صدای «-ُ-/اُ/او»-ی فارسی تلفظ می شود (مثل صدای -ُ- در کلمه هایی مانند مُرغ و نه کلمه هایی مانند کُت).

در زبان انگلیسی بعد از حرف O، حرف P (به نام «پی») است که بر خلاف الفبای انگلیسی، در الفبای زبان روسی حرف بعد از О،
П است که مانند حرف «پ» فارسی، نام آن «پِ» است. این، شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی/تایپی این حرف بود و باز هم برای اینکه توضیح واضحات ندهم و خسته تان نکنم، تنها در این مورد به این نکته اشاره می کنم که شکل کوچک این حرف هم به همین شکل ولی با اندازه حدود سه-چهارم شکل بزرگ آن چاپ/تایپ می شود. (از این پس، تنها در مواردی این نکته را توضیح خواهم داد که شکل کوچک صورت کتابی/چاپی/تایپی حرف مورد نظر از لحاظ شکل، متفاوت باشد). صدا/تلفظ حرف «پِ» روسی/سیریلیک، معمولاً صدایی بین ب و پ است.

در مورد حرف روسی بعدی (هجدهم) هم کاملاً دقت کنید چون دقیقاً به شکل حرف P انگلیسی است و صورت کوچک آن هم به شکل p تایپ/چاپ می شود. صدای این حرف، شبیه صدای ر فارسی است اما در بیشتر موارد به صورت مشدد تلفظ می شود.

حرف نوزدهم الفبای روسی/الفبای سیریلیک روسی دقیقاً به شکل C انگلیسی است اما «اِس» نام دارد. همانطور که می بینید،‌ صورت بزرگ کتابی/چاپی آن به شکل С و صورت کوچک آن هم به شکل с تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف، شبیه صدای س در کلمه های فارسی-ای مانند سیب است.

نوبت به حرف بیستم زبان روسی می رسد که شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی آن به صورت Т و شکل کوچک آن نیز به همین شکل و تنها با اندازه کوچکتر تایپ می شود (به شکل т). صدا/تلفظ این حرف هم شبیه صدای ت در کلمه هایی مانند «ترموستات» است (کمی متمایل به صدای د تلفظ می شود ولی این، قاعده ای کلی نیست).

در زبان انگلیسی،‌ بعد از حرف T، نوبت به حرف U میرسد اما در الفبای روسی، نه حرف U وجود دارد و نه حرف W. به همین خاطر، در این الفبا بعد از Т و در جایگاه بیست و یکم، حرف У قرار دارد که صدای او می دهد. باز هم دقت کنید که این حرف را با حرف Y انگلیسی/لاتین اشتباه نگیرید. صورت کتابی/چاپی بزرگ این حرف به شکل У و صورت کوچک آن هم به همین شکل و تنها با اندازه کوچکتر (به شکل у) تایپ می شود.

نام حرف بیست و دوم الفبای روسی، کاملاً شبیه حرفی با همین صدا در زبان انگلیسی است («اِف») اما همین طور که می بینید، موقعیت آن در ترتیب قرارگیری حروف، هیچ شباهتی به همتای انگلیسی آن ندارد. صورت کتابی/چاپی بزرگ آن به شکل Ф و صورت کوچک آن هم به شکل ф تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف، شبیه صدای ف در کلمه های فارسی-ای مانند «فکر» است. توجه داشته باشید که حرف В الفبای روسی هم در بعضی جاها صدای ف می دهد.

در مورد یادگیری حرف بیست و سوم الفبای روسی، باید خوشحال باشیم که زبان ما از جمله زبان هایی است که در آن صدای خ وجود دارد چون کسانی که به خیلی از زبان های دنیا صحبت می کنند، نمی توانند این صدا را تولید کنند! شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی آن Х و شکل کوچک آن هم به صورت х تایپ می شود. همانطور که اشاره شد، صدا/تلفظ این حرف، شبیه صدای خ در کلمه های فارسی-ای مانند «خواب» یا «اخبار» است (البته معمولاً بر خلاف صدای «خ» فارسی چندان با غلظت و از ته گلو ادا نمی شود).

بیست و چهارمین حرف الفبای روسی Ц است که شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی آن به همین شکل و شکل کوچک از این صورت آن هم به شکل ц تایپ می شود. صدا/تلفظ این حرف از الفبای روسی، معادل صدا/تلفظ دو حرف الفبای فارسی (به صورت متصل به همدیگر و بدون اعراب در میان آنها) است: ت و س. بنا بر این، در زبان فارسی این صدا را تنها می توان در کلمه هایی شنید که این دو حرف فارسی را آن هم بدون فتحه، کسره، ضمه و یا هر نوع اعراب دیگری و فقط به صورت ساکن به دنبال یکدیگر دارند (اول «ت» و بعد، «س») مانند حروف ت و س در کلمه ای مانند «چیتساز».

صدای حرف بیست و پنجم الفبای روسی شبیه صدای حرف چ در کلمه هایی مانند «چتر» در زبان فارسی است. شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی این حرف Ч و شکل کوچک آن هم ч است.

حرف بیست و ششم الفبای روسی در صورت کتابی/چاپی خود به شکل بزرگ Ш و شکل کوچک ш تایپ می شود. تلفظ/صدای این حرف شبیه صدای ش در کلمه های فارسی-ای مانند «شیپور» است.

حرف بعدی (بیست و هفتم) الفبای روسی، صدایی/تلفظی شبیه حرف قبلی خود دارد ولی با غلظت بسیار بیشتر! این حرف Щ است و صدایی شبیه صدای ش غلیظی دارد که وقتی مردم (معمولاً خانمها!)، حرصشان در می آید و صدای «ویش» را در می آورند می شنویم! شکل بزرگ صورت چاپی/کتابی آن، همانطور که دیدیم، Щ و شکل کوچک آن هم به صورت щ تایپ می شود.

حرف بیست و هشتم الفبای روسی/الفبای سیریلیک روسی، Ъ است. این حرف، به خودی خود هیچ صدایی ندارد و تنها کار آن این است که بعد از حروف دیگر می آید و صدای آن حروف را شدت بیشتری می بخشد.

بیست و نهمین حرف الفبای روسی این است: Ы. این حرف صدای ای میدهد ولی بر خلاف صدای «ای» معمولی، در هنگام ادا کردن این صدای «ای»، دهان به میزان بسیار کمی باز می شود و زبان تقریباً در حالت افقی قرار می گیرد. صدای این حرف،‌ نه در زبان فارسی و نه در زبان انگلیسی معادل دقیقی ندارد. بنا بر این، توصیه می کنیم که به تلفظ کلمه هایی که در درس های بعدی هستند و این حرف در آنها به کار رفته است، توجه کنید تا صدای این حرف برایتان واضح شده و جا بیفتد. لازم به ذکر است که هیچ کلمه ای در زبان روسی با این حرف، شروع نمی شود.

حرف سیم الفبای روسی هم که Ь است، تنها بعد از حروف دیگر به کار می رود و کار آن این است که صدای حرف قبل از خود را خفیف تر می کند (بر خلاف حرف Ъ که باعث می شود حرف قبل از آن با استرس بیشتری ادا شود).

نوبت به حرف سی و یکم الفبای روسی می رسد که صدای آن شبیه صدای کسره (-ِ-) در کلمه های فارسی-ای مثل «فِکر»، «شِکل» و مانند آنها است. شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی این حرف Э و شکل کوچک آن هم э است.

سی و دومین حرف الفبای روسی صدایی شبیه یو در کلمه ای مانند یورتمه می دهد و شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی آن Ю است. شکل کوچک آن هم به صورت ю (به همان شکل همتای بزرگ خود و تنها به اندازه کوچکتر) تایپ می شود.

و بالأخره، شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی حرف آخر/سی و سوم زبان روسی Я است. همین طور که می بینید، شکل این حرف الفبای روسی دقیقاً شبیه حرف R زبان انگلیسی است با این تفاوت که انگار آن را جلوی آینه گذاشته باشید! صدای این حرف،‌ شبیه صدای یا در کلمه های فارسی-ای مانند «میان» یا «زیان» است. شکل بزرگ صورت کتابی/چاپی آن که در ابتدای همین پاراگراف معرفی شد و شکل کوچک آن هم که به صورت я تایپ می شود.

این بود معرفی کل الفبای زبان روسی. در درس های بعدی، کلمه هایی را برای شما قرار خواهیم داد تا بتوانید نحوه خواندن این حروف را که در کلمه های مختلف به کار رفته اند تمرین کنید.